Odpowiedzialność administracyjnoprawna w ochronie środowiska

Regulacje prawne związane z ochroną środowiska zostały w ciągu ostatnich lat w bardzo istotny sposób przebudowane, co wynikało przede wszystkim z konieczności dostosowania polskiego prawa wewnętrznego do wymagań prawa wspólnotowego. Proces dostosowania trwa w dalszym ciągu, wchodzą bowiem w życie nowe wymagania. Jednym z najnowszych przykładów są przepisy o odpowiedzialności za szkody w środowisku. Wprowadzane zmiany nałożyły na przedsiębiorców i inne podmioty korzystające ze środowiska nowe obowiązki, które muszą być wykonywane, i których wykonanie powinno być egzekwowane. Skonstruowano wobec tego szereg instrumentów prawnych służących egzekwowaniu odpowiedzialności z tego tytułu, główną rolę przyznając instrumentom o charakterze administracyjnoprawnym, z których korzystać powinny właściwe organy administracji. Przykładem regulacji o charakterze prawnoadministracyjnym, stosunkowo niedawno wprowadzonych do polskiego porządku prawnego, są przepisy o odpowiedzialności za szkody w środowisku (ustawa z 13 kwietnia 2007 r. transponująca do polskiego prawa wewnętrznego wymagania wynikające z dyrektywy nr 2004/35/WE z kwietnia 2004 r.). Analiza konstrukcji prawnych i obowiązków wprowadzonych ustawą jest zasadniczą częścią opracowania, uzupełnioną rozważaniami dotyczącymi innych instytucji odpowiedzialności administracyjnoprawnej z tytułu nieprzestrzegania wymagań ochrony środowiska. Opracowanie nie ma charakteru klasycznego komentarza do poszczególnych przepisów określonych aktów prawnych, jest bardziej ich omówieniem i prawniczą analizą, niemniej dla wygody czytelnika uzupełniono te rozważania o teksty badanych i omawianych przepisów.

Rozdział I
Ogólne założenia systemu odpowiedzialności prawnej w ochronie środowiska
1.1. Pojęcie "odpowiedzialności prawnej" i jej typy
1.2. Odpowiedzialność cywilnoprawna w ochronie środowiska
1.3. Odpowiedzialność karna w ochronie środowiska
Rozdział II
Administracyjnoprawna odpowiedzialność za szkody w środowisku
2.1. Odpowiedzialność za szkody w środowisku w przepisach prawa wspólnotowego
2.2. Transpozycja postanowień dyrektywy 2004/35/WE do polskiego prawa wewnętrznego
2.3. Pojęcie "szkody w środowisku"
2.3.1. Szkoda w środowisku
2.3.2. Szkoda w gatunkach i siedliskach chronionych
2.3.3. Szkoda w wodach i powierzchni ziemi
2.3.4. Bezpośrednie zagrożenie szkodą
2.4. Podmiotowy zakres obowiązywania ustawy
2.4.1. Podmiot korzystający ze środowiska
2.4.2. Działalność stwarzająca ryzyko szkody
2.4.3. Odpowiedzialność za szkodę zawinioną
2.5. Wyłączenia spod obowiązywania przepisów ustawy o szkodach
2.6. Właściwość organów w sprawach związanych ze szkodami w środowisku
2.6.1. Kompetencje o charakterze ogólnym
2.6.2. Kompetencje związane z ewidencjonowaniem szkód i informacji o szkodach
2.7. Zgłaszanie szkód w środowisku
2.8. Obowiązek prowadzenia działań zapobiegawczych i naprawczych
2.8.1. Charakter prawny obowiązku
2.8.2. Działania zapobiegawcze
2.8.3. Zgłoszenie o szkodzie
2.8.4. Działania naprawcze
2.8.5. Uzgodnienie zakresu działań naprawczych
2.9. Nadzór nad prowadzeniem działań zapobiegawczych i naprawczych
2.9.1. Zakres podmiotowy i przedmiotowy nadzoru
2.9.2. Decyzje zobowiązujące
2.9.3. Przejęcie obowiązku prowadzenia działań zapobiegawczych lub naprawczych przez organ
2.9.4. Obowiązek prowadzenia pomiarów lub monitoringu
2.10. Prowadzenie działań zapobiegawczych lub naprawczych na cudzym gruncie
2.11. Koszty prowadzenia działań zapobiegawczych i naprawczych
2.11.1. Ustalanie zakresu kosztów i ich egzekwowanie
2.11.2. Obowiązek ustanowienia zabezpieczenia roszczeń z tytułu szkód w środowisku
2.12. Postępowanie w wypadku szkód transgranicznych
2.13. Odpowiedzialność karna z tytułu naruszania przepisów ustawy
Rozdział III
Inne instrumenty odpowiedzialności administracyjnoprawnej
3.1. Sankcyjne decyzje zobowiązujące
3.1.1. Decyzje z ustawy p.o.ś. adresowane do podmiotów korzystających ze środowiska
3.1.2. Decyzje z ustawy p.o.ś. adresowane do osób fizycznych
3.1.3. Decyzje zobowiązujące wydawane na podstawie ustawy o odpadach
3.1.4. Decyzje zobowiązujące wydawane na podstawie przepisów o ochronie zwierząt
3.2. Wygaśnięcie, cofnięcie lub ograniczenie pozwolenia lub zezwolenia
3.2.1. Decyzje związane z pozwoleniami emisyjnymi
3.2.2. Decyzje związane z gospodarowaniem odpadami
3.2.3. Decyzje związane z prowadzeniem działalności geologicznej lub górniczej
3.2.4. Decyzje związane z pozwoleniami wodnoprawnymi
3.2.5. Decyzje związane z przepisami o ochronie biosfery
3.3. Sankcyjne decyzje wstrzymujące
3.3.1. Zakres stosowania i rodzaje
3.3.2. Wstrzymanie działalności w przepisach ustawy p.o.ś.
3.3.3. Wstrzymanie użytkowania instalacji na podstawie ustawy p.o.ś.
3.3.4. Fakultatywne wstrzymanie eksploatacji instalacji na podstawie przepisów Prawa ochrony środowiska
3.3.5. Wstrzymanie działalności w oparciu o przepisy ustawy o odpadach z 2001 r.
3.3.6. Wstrzymanie ruchu zakładu górniczego
3.3.7. Wstrzymanie działalności na podstawie przepisów o doświadczeniach na zwierzętach
3.4. Administracyjne sankcje finansowe za naruszanie zasad korzystania z zasobów środowiska
3.4.1. Ogólne założenia systemu sankcji finansowych; odraczanie i umarzanie kar i opłat
3.4.2. Opłaty podwyższone
3.4.3. Administracyjne kary pieniężne
3.4.4. Opłata produktowa
Rozdział IV
Główne akty prawne powoływane w opracowaniu
Dyrektywa 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie odpowiedzialności za środowisko w odniesieniu do zapobiegania i zaradzania szkodom wyrządzonym środowisku naturalnemu
Załącznik I
Załącznik II
Załącznik III
Załącznik IV
Załącznik V
Załącznik VI
Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (wybrane przepisy)
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (wybrane przepisy)
Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (wybrane przepisy)